Olbrecht

W maju 2004 roku, w Madrycie, będąc  na konferencji trenerskiej LEN, poznałem  i wysłuchałem wykładów prof. Jana Olbrechta.   Każda konferencja trenerska ma to do siebie, że zostają po niej w pamięci  najważniejsze wykłady. W tym wypadku był to występ i prezentacja  prof. Jana Olbrechta.    Miałem również   możliwość zaznajomienia się z jego książką  –  „ Science of Winning” , która, co ciekawe, już  wtedy  była dostępna w jęz. hiszpańskim.  Wróciłem do kraju z mocnym postanowieniem zaznajomienia naszych trenerów z poglądami  profesora.  Ponieważ zawsze byłem specjalistą od długich dystansów zajęło mi to 11 lat.  Na początku chciałem przetłumaczyć  książkę profesora na polski. Nie było to jednak możliwe. Na jesieni  b.r.  dzięki  inicjatywie Kazimierza Woźnickiego  udało mi się zaprosić prof. Olbrechta na konferencję  trenerów w Krakowie. Poniższy artykuł został opublikowany w periodyku Sport Medicine Today  i jest jedynym materiałem, który ma pozwolenie autora na tłumaczenie na język polski.
Treść artykułu jest streszczeniem odmiennego od standardowego sposobu interpretacji  wyników badań mleczanu po wysiłku.  Uważam, że można z pewnością powiedzieć o ustanowieniu przez profesora nowego paradygmatu dotyczącego tego zagadnienia.

Życzę miłej lektury.

Jacek Kasperek

 

Zastosowanie pomiarów kwasu mlekowego we krwi u pływaków wyczynowych.

Prof.  J. Olbrecht   

Instytut Kardiologii i Medycyny Sportu, Niemiecki Uniwersytet Nauk Sportowych, Kolonia, Niemcy.

Instytut Wyższej Edukacji w Artevelde, Wydział Fizjoterapii, Ghent, Belgia

 

Wstęp

Wygrana lub przegrana, dwa słowa naładowane przeciwstawnymi   lecz  bliskimi  i  podobnymi odczuciami i emocjami. W rzeczy samej, w pływaniu  tylko kilka setnych sekundy  decyduje o wygranej lub przegranej, o chwale lub klęsce. Dawniej jedynie talent był gwarancją sukcesu, lecz od czasu , gdy rywalizacja sportowa osiągnęła bardzo wysoki  poziom jedynie talent już nie wystarcza.  W chwili obecnej,  sport wyczynowy opiera się oczywiście na talencie, lecz w  coraz  większym stopniu na treningu, a zwłaszcza na „efektywności  treningowej”. Tutaj nie ma  miejsca na marnowanie czasu lub wysiłku.  Każda minuta wysiłku ma być efektywna i ma pomagać zawodnikowi osiągać najlepszy wynik na najważniejszych zawodach.

Z perspektywy  treningu, maksymalizacja wydajności  treningowej wymaga:

  1. Określenia właściwych celów treningowych ( „ co ‘’  mam trenować  aby stać się szybszym na dystansach do jakich się przygotowuję)
  2. Wybór właściwego rodzaju treningu  z ostrożnie wybranymi intensywnościami, objętościami, przerwami odpoczynkowymi i interwałami dostosowanymi  do celu treningowego ( „ jak”  mam budować   zadania treningowe).
  3. Właściwa kolejność zadań w różnych okresach treningowych („kiedy” muszę zaplanować te zadania).

Ponieważ każdy zawodnik reaguje i  adaptuje się  do tego samego programu treningowego w różny sposób:

  1. Cele treningowe, rodzaje treningów , w odniesieniu do ich celów, tak samo jak kolejność różnych zadań, powinna być zindywidualizowana  stosownie do aktualnego stanu wytrenowania pływaka ( słabe i mocne cechy).
  2. Stała indywidualna ewaluacja stanu wytrenowania ( oparta na wynikach treningowych, na zawodach i na testach)  oparta na wykonanym programie treningu jest absolutnie konieczna.

Istnieje wiele wiarygodnych  „testów”  służących do określania zmian zachodzących w organizmie zawodnika,  które mogą być  implementowane w program treningowy.  Jako wynik ewaluacji i dla optymalnego procesu treningowego i stałego rozwoju „wydajności treningowej”  cele, typy zadań treningowych, ich kolejność mogą potrzebować pewnych regulacji w trakcie trwania. Dlatego testy mleczanowe są ważnym składnikiem maksymalizacji „efektywności  treningowej”.

Przez wiele lat jednakże,  interpretacja i użytkowanie krzywej laktatowej  oparta była założeniach empirycznych  bez  dowodów wynikających z badań naukowych dotyczących  prawdziwego znaczenia badania oznaczeń kwasu mlekowego. W wyniku  tego  trenerzy spotykali się ze sprzecznymi wynikami,  nierealistycznymi interpretacjami i niestałymi wnioskami dla treningu. Sukces na zawodach zależał bardziej od „szczęśliwego trafu” niż od  systematycznej, celowej i opartej na badaniach procedurze.

            Artykuł ten  zaprezentuje pewne nowe odkrycia w podstawowych  badaniach mleczanu, dotyczące  nieprawidłowych  interpretacji mleczanowych i pokaże kilka nowych sposobów pracy z mleczanem w celu zminimalizowania tych niejasności i zwiększenia efektywności treningu.

 

Interpretacja badań mleczanowych.

 

Wiadomo jest że protokół testowy, termin badania,, rozgrzewka a nawet odżywianie, mogą mieć  wpływa na poziom mleczanu (Olbrecht 1989, Ivy 1981), czynniki  te mogą być łatwo kontrolowane w celu zapobieżenia złej interpretacji  wartości mleczanu. O wiele bardziej trudnym zadaniem jest  dobry wgląd w pochodzenie wysokich wartości mleczanu we krwi. W ciągu ostatnich 5 lat podstawowe badania potwierdziły, że mleczan jest parametrem bardzo złożonym  głównie uzależnionym od  poboru  tlenu zawodnika, produkcji mleczanu i i jego eliminacji  (Mader 1984). W zależności od charakterystyki wysiłku, te 3 podprocesy metaboliczne będą aktywowane w różny sposób. Te same wartości kwasu mlekowego uzyskane po udziale w trzech różnych procesach metabolicznych  konsekwentnie będą zawierać  inną informację. 

            W celu uwiarygodnienia  interpretacji badań kwasu mlekowego,  próbowaliśmy śledzić  odczyty kwasu mlekowego, by znaleźć  i ustalić elementy decydujące  oraz wykazaliśmy, że u źródeł większości poziomów kwasu mlekowego leży funkcja  maksymalnego poboru tlenu(VO2max.)  i maksymalnych możliwości kwasomlekowych (VLamax),  obie  są najważniejszymi parametrami fizjologicznymi opisującymi poziom wytrenowania zawodnika w pływaniu :

  1. pojemność tlenowa:   oraz
  2. pojemność beztlenowa: VLamax, zwana także maksymalną prędkością produkcji mleczanu.

Pojemności: tlenowa i beztlenowa grają  główną rolę nie tylko w determinowaniu wyniku sportowego uzyskanego na zawodach, ale także w sposób w jaki systemy tlenowy i beztlenowy biorą udział  w zabezpieczaniu źródeł energii  w trakcie wysiłku, a w konsekwencji w sposób w jaki zadania treningowe sterują systemem metabolicznym generując adaptacje.

W zaawansowanym modelu wartościowania i interpretacji testów mleczanowych (Olbrecht 2000) wypracowanym według modelu teoretycznego metabolizmu  prof. Madera (Mader 2004), możemy teraz określić pojemności tlenowe i beztlenowe dobrze wyszkolonych technicznie pływaków i biegaczy. Odmiennie niż w tradycyjnej metodzie interpretacji, gdzie określenie poziomu wytrenowania jest zasadniczo oparte na zależności pomiędzy szybkością pływania a  mleczanem, np. pozycja krzywej mleczanowej w wykresie  szybkość/mleczan, nowa interpretacja używa wartości mleczanu aby oznaczyć dwa decyzyjne czynniki, tlenową i beztlenową pojemność  –  wytwarzające relacje mleczan – szybkość.

      Badania porównawcze  w pomiarach bezpośrednich  i obliczeniach maksymalnego poboru tlenu  przy użyciu tego oprogramowania u biegaczy wykazały bardzo duże podobieństwo. (rys.1)

Rys. 1 Zmierzony i symulowany pobór tlenu (VO2, z lewej) i mleczan (z prawej) na różnych prędkościach biegowych submaksymalnych okazały się prawie jednakowe (olbrecht 1992).

Doniosłość prawidłowego odczytania mleczanów w obu pojemnościach staje się oczywista kiedy porównamy te wyniki z wynikającymi z „klasyczną” reprezentacją i interpretacją wyników testów mleczanowych.

Przykład 1:

 przesunięcie krzywej mleczanowej na prawo z powodu obniżenia pojemności beztlenowej a nie poprawienia pojemności tlenowej (rys. 2)

Rys. 2

Przesunięcie krzywej mleczanowej  na prawo z powodu obniżenia pojemności beztlenowej a nie poprawienia pojemności tlenowej

Przykład 2:

przesunięcie krzywej mleczanowej na prawo pomimo obniżenia pojemności

tlenowej (rys. 3)

Rys. 3.przesunięcie krzywej mleczanowej na prawo pomimo obniżenia pojemności tlenowej

 

            Następująca tabela prezentuje wszystkie możliwości prowadzące do przesunięcia krzywej mleczanowej na lewo na prawo lub  braku przesunięcia (tab. 1).

Tab. 1

Wszystkie możliwości prowadzące do przesunięcia krzywej mleczanowej na lewo na prawo lub  braku przesunięcia.

Byłoby jednak dużym uproszczeniem stwierdzenie, że zadanie trenera sprowadza się do rozwijania obu pojemności – tlenowej i beztlenowej. W rzeczywistości pojemności tlenowa i beztlenowa muszą być rozwijane we właściwych proporcjach do siebie w celu osiągnięcia najlepszego wyniku na zawodach.

Przykłady:

  • pływak długodystansowy ze zbyt wysoką pojemnością beztlenową nie może zaktywować swojej pojemności tlenowej (wytrzymałości) do jej  najwyższego poziomu. Dlatego będzie uzyskiwał słabe wyniki na długich dystansach pomimo dobrej pojemności tlenowej.
  • sprinter ze zbyt niską pojemnością tlenową zakwasza się szybciej i dlatego nie będzie zdolny zaktywować swojej pojemności beztlenowej do jej najwyższego poziomu. Dlatego osiągnie słabe wyniki w zawodach na krótkich dystansach pomimo doskonałej pojemności beztlenowej. Dopasowanie do siebie obu pojemności tlenowej i beztlenowej jest jednym z głównych celów przygotowania przedstartowego.

 

Pojemności tlenowa i beztlenowa powinny być rozpatrywane jako granice maksymalnego wyniku. Jednak w trakcie startu jest zaangażowany tylko pewien procent tych pojemności. Ten udział procentowy, do pewnego poziomu, może być poprawiany specyficznymi zadaniami treningowymi. Zdolność używania tych pojemności jest określana jako „moc” , i w konsekwencji dwoma pozostałymi aspektami wytrenowania są:

c) moc tlenowa reprezentująca wartość procentową pojemności tlenowej jaka może być użyta w trakcie startu.

d) moc beztlenowa reprezentująca wartość procentową pojemności tlenowej jaka może być użyta w trakcie startu.

Ponieważ próg tlenowo beztlenowy (próg mleczanowy lub MaxLass  indywidualny lub stały, próg tlenowy lub beztlenowy) nie jest głównym i podstawowym komponentem stanu wytrenowania, lecz raczej wyprowadzeniem określonego udziału pojemności tlenowej i beztlenowej podczas dłuższego wysiłku submaksymalnego, zdecydowaliśmy się porzucić te ustalenia przy określaniu stanu wytrenowania i w ich używaniu w trakcie określania zaleceń do programowania obciążeń treningowych. Oczywiście, nie oznacza to, że próg tlenowo beztlenowy jest bez znaczenia. W rzeczywistości istnieje bardzo bliski związek pomiędzy progiem tlenowo beztlenowym a wynikiem w zawodach na dystansach trwających dłużej niż 2 minuty. Jednak by ustalić kluczowe komponenty stanu wytrenowania pływaka, określenie pojemności tlenowej i beztlenowej okazało się procedurą właściwą i znaczącą (więcej informacji na stronie www.lactate.com).

 

Ta metoda jest zupełnie inna od większości innych procedur testów mleczanowych, które aby określić stan wytrenowania zawodnika, używają :

  • jednej prędkości – takiej jak prędkość na określony poziom mleczanu lub  próg beztlenowy (np. szybkość na 4 mmol/l) lub,
  • nachylenia lub kształtu krzywej mleczanowej.

 

W istocie nasz nowy model ujawnia proces metaboliczny stojący  za  wartościami mleczanu i zapewnia wgląd w często paradoksalne ewaluacje stanu wytrenowania, tak samo jak często sprzeczne i przeciwstawiające się porady treningowe wynikające z klasycznego sposobu interpretacji.

 

Porównanie pomiędzy klasyczną interpretacją przesunięcia krzywej mleczanowej (przesunięcie w prawo lub lewo jest wyjaśniane przez odpowiednio: zwiększeniem lub zmniejszeniem VO2max) a interpretacją bazująca na użyciu programu symulacyjnego dla określania pojemności tlenowej i beztlenowej ujawnia, że tylko ok. 60% klasycznych interpretacji pojemności tlenowej jest zbieżne z bardziej naukowym jej wartościowaniem (rys.4). Oznacza to, że na pięć testów mleczanowych oznaczonych klasycznie średnio dwa są nie poprawne i prowadzą do złych porad w wyznaczaniu obciążeń treningowych.

 

 

Rys.4  Około 60% klasycznych interpretacji pojemności tlenowej jest zgodne z bardziej naukowymi określeniami. Aby dopasować zadania treningowe do poprzednio ustalonych celów przygotowaliśmy kryteria klasyfikujące zadanie treningowe w 4 grupy (szczegóły można poznać w:  Olbrecht 2000). Każda grupa ma główny efekt treningowy w 4 aspektach stanu wytrenowania:

1.zadania pojemności tlenowej,

2.zadania pojemności beztlenowej,

3.zadania mocy tlenowej,

4.zadania mocy beztlenowej.

 

Kryteria oparte są na 4 elementach mogących się różnić w zależności od tego, które adaptacje biologiczne trener chce tym zadaniem obciążyć są to:

1.dystans (lub objętość zadania),

2.intensywność (= szybkość),

3.przerwa odpoczynkowa,

4.interwał (długość odcinka).

 

Dzięki tej klasyfikacji trener może popuścić wodze fantazji i kreatywności tworząc zadanie treningowe, dopóki zadanie spełnia wymagania odpowiadające planowanemu celowi treningowemu, trener powinien mieć pewność, że zadanie daje efekt treningowy jakiego sobie życzył.

Zaprojektowanie zadania powodującego tylko jedną adaptację biologiczną jest nie możliwe. W większości przypadków jest to główny efekt połączony z innym (mniejszym) efektem chcianym lub nie. Co więcej program symulacyjny pozwala na określenie wpływu planowanego treningu na system metaboliczny. Następny przykład pokazuje wpływ metaboliczny serii 6×400 z 30sek. przerwą dla trzech pływaków z różnymi pojemnościami tlenowymi i beztlenowymi w czterech różnych tempach. Tempa są tak dobrane, że każdy pływak osiągnie stężenie kwasu mlekowego we krwi na poziomie 1,2,3 i 4 mmol/l na końcu treningu (rys.5). Pływak A ma zarówno tlenową jak i beztlenowa pojemność wyższą jak pływak B (patrz prawa górna część rysunku). Jednakże pojemności obu pływaków prezentuje ta sama krzywa mleczanowa (patrz prawa dolna część rysunku) i w tych samych prędkościach, które wytwarzają 1,2,3 i4 mmol/l mleczanu po treningu (patrz lewa dolna część rysunku). Pomimo tej samej krzywej mleczanowej, tych samych prędkości i tych samych wartości mleczanu podczas serii 6×400 m, pojemności tlenowa i beztlenowa pływaka A są mniej obciążone niż te u pływaka B; w rzeczywistości od 1 do 4 mmol/l pływak A używa swej pojemności tlenowej i beztlenowej odpowiednio 74% do 78% VO2max (pojemność tlenowa) i od 6% do 10% Vlamax (pojemność beztlenowa) podczas gdy pływak B na tych samych wartościach mleczanu używa swej pojemności tlenowej od 83% do 86% i swej pojemności beztlenowej od 15% do 22% (patrz lewa górna część rysunku). Ta seria treningowa obciąży dwóch pływaków w różny sposób i spowoduje różne adaptacje treningowe, np. rozwój pojemności tlenowej u pływaka A i rozwój mocy tlenowej u pływaka B. Jeśli pływacy A i B wykonują ten sam program treningowy przez kilka tygodni pływak B stanie przed większym ryzykiem przetrenowania ponieważ będzie wpływał na metabolizm tlenowy i beztlenowy bardziej intensywnie.

Rys.5 Różne  efekty metaboliczne serii 6×400 m prowadzącej do 1,2,3 i 4 mmol/l na końcu serii dla trzech pływaków (A, B i C) z różnymi tlenowymi i beztlenowymi pojemnościami. Wyniki te otrzymano prze symulację.

 

Pływak C jest klasycznym przykładem dobrego zawodnika długodystansowego z dobrą tlenową i słabą beztlenową pojemnością. Dla tego zawodnika seria 6×400 m na 1,2,3 i 4 mmol/l mleczanu doprowadzi do wyższego obciążenia treningowego jego systemu matabolicznego niż u pływaków A i B. W celu obniżenia obciążenia treningowego do normalnego poziomu obaj pływacy C i B muszą zwolnić w serii 6×400 m i trenować na niższych poziomach mleczanu niż pływak A.

 

Wyniki

Zbadaliśmy ponad 200 wybitnych pływaków w ciągu 6 lat używając tej symulacyjnej metody. Wielu z nich to członkowie kadry Holandii, Belgii, Brazylii uczestniczący  Igrzyskach Olimpijskich w Sydney 2000. Rysunek 6  prezentuje średnie wartości u kobiet i mężczyzn, sprinterów , średniodystansowców i długodystansowców. W tabeli 2 znajdziecie wyniki 3 najlepszych pływaków w każdym stylu (kraul, grzbiet,  motylek (test kraulem) i żabka)

Rys. 6 Średnie pojemności tlenowe i beztlenowe wyliczone dla obu płci sprinterów, średniodystansowców i długodystansowców. Ze względu na szczególną dynamikę poboru tlenu zmierzone VO2max zawsze będzie niedoszacowane.

 

Tab. 2 Zakres  pojemności tlenowej i beztlenowej u 3 najlepszych pływaków/czek

 z zakresem wyników przez nich osiąganych na pływalni 50 m.

*Delfiniści wykonują test kraulem.

 

 

Podsumowanie.

Maksymalna efektywność treningowa jest tak samo ważna jak talent, aby osiągnąć sukces na najważniejszych zawodach międzynarodowych. Testy mleczanowe są ważnym narzędziem w rozwijaniu wydajności treningu.  W odróżnieniu do dotychczasowej klasycznej interpretacji krzywej mleczanowej opartej na prostej relacji pomiędzy mleczanem a prędkością, n.p. pozycja krzywej mleczanowej na wykresie  lub jej kształt, nowa technika oceny testu wykorzystuje wartości mleczanu do wartościowania czynników determinujących: tlenowej (VO2max)  i beztlenowej (VLamax)   pojemności. Obie pojemności:

  • są decydującymi czynnikami w określeniu indywidualnego profilu metabolicznego
  • ujawniają brakujące składniki  wytrenowania sprawiające    szybsze  pływanie na zawodach a w konsekwencji precyzują główne cele treningowe
  • mogą być użyte do symulacji komputerowej indywidualnej odpowiedzi metabolicznych jakich można się spodziewać w różnych typach zadań treningowych. Dzięki wynikom symulacji możemy  potem zdecydować czy odpowiedź metaboliczna jest zgodna z celem treningu czy nie.

 

Źródła:

Ivy J.L., D.L. Costill, P.J. Vanhandel, D.A. Essig and R.W. Lower: Alternation in the lactate threshold with changes in substrate availability. Int. J. Sports Med. 2, 139-142, 1981

Busse M., N. Maasen, D. Böning: Die Leistungslaktatkurve – Kriterium der aeroben Kapazität oder Indiz für das Muskelglycogen? In: Rieckert H. (Ed): Sportmedizin – Kurzbestimmungen, Berlin 1987

Mader A.: Eine Theorie zur Berechnung der Dynamik und des steady state von Phosphorylierungszustande und Stoffwechselaktivität der Muskelzelle als Folge des Energiebedarfs, Habilitation , Deutsche Sporthochschule Köln, Köln 1984

Olbrecht J.: Metabolische Beanschpruchung bei Wettkampfschwimmern unterschiedlicher Leistungsfähigkeit. Stephanie Naglschmidt Verlag, Stuttgart, 1991

Olbrecht J., A. Mader, H. Heck and W. Hollmann: Das Laktat-Schwimmgeschwindig-keitsverhalten in Abhängigkeit von unterschiedlichen Testbedingungen. In: Böning D., K.M. Braumann, M.W. Busse, N. Maasen and W. Schmidt (eds). Sport – Rettung oder Risiko für die Gesundheit. Deutscher Ärzte-Verlag, Köln, 413-417, 1989

Olbrecht J., A. Mader, H. Heck and W. Hollmann: Laktaattests, hulpmiddel of bron van ergernis? Algoritme voor de interpretatie van laktaattests aan de hand van praktische voorbeelden uit de atletiek. In: Sportmedische Tijdingen 51, 84-97, 1992

Olbrecht J.: Science of Winning: Planning, Periodizing and Optimizing Swim Training, Luton UK, 2000

 

Wypowiedz się:

O autorze

Powiązane wpisy

Shares
Share This